24 października Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) będzie obchodzić 78. rocznicę powstania, rola tej organizacji w utrzymaniu pokoju ponownie znalazła się jednak w ogniu międzynarodowej krytyki w związku z intensywnymi nalotami Izraela na palestyńską enklawę, Gazę.
Utworzona w 1945 roku w celu wspierania współpracy międzynarodowej, zachowania pokoju i zapobiegania konfliktom, ONZ stoi dziś na krytycznym zakręcie, zmagając się z szeregiem wyzwań dotyczących rozwiązywania sporów.
W rozmowie z TRT World Michael Fakhri, specjalny sprawozdawca ONZ ds. prawa do żywności, wyjaśnia, jak żywność jest wykorzystywana jako broń wobec cywilów w oblężonej Gazie, podczas gdy ONZ nie szczędzi wysiłków, aby wymóc przerwę w konflikcie.
Tymczasem nic się nie zmieniło w terenie, a Izrael nadal zachowuje się w sposób nieobliczalny.
Krytykując eskalację przemocy wobec Palestyńczyków, Fakhri stwierdza: „To już nie jest logika racjonalnych kalkulacji, lecz logika przemocy i wojny, prowadzona z wielu stron”.
Dodał, że podstawowe potrzeby ludzkie, takie jak żywność, woda, leki i paliwo są przez Izrael „używane jako broń”.
Wskazując na niedociągnięcia Organizacji Narodów Zjednoczonych w rozwiązywaniu konfliktu izraelsko-palestyńskiego i jej niewystarczający wpływ na zapewnienie trwałego pokoju w regionie, Fakhri stwierdził: „Znajdujemy się dziś w tak rozpaczliwej sytuacji, co pokazuje, że instytucje, które mamy, nie były wystarczające”.
Przez blisko osiem dekad ONZ prowadziła operacje pokojowe za pośrednictwem agencji takich jak UNICEF, WHO, UNRWA, UNHCR i UNDP. Wszystkie te podmioty związane z ONZ miały stabilizować regiony dotknięte konfliktem, dostarczając niezbędną pomoc.
Mimo rozległej sieci zasobów i dostępu do każdego zakątka świata, skuteczność ONZ od dawna budzi pytania.
W ciągu ostatnich czterech tygodni, po ataku z 7 października przeprowadzonym przez Brygady Al-Kassam Hamasu, po którym nastąpiła fala zabójstw w Gazie i tragiczna utrata ponad 10 000 istnień, wielu zastanawia się, dlaczego ONZ nie wywiera wystarczającej presji na Izrael w celu zawarcia rozejmu.
Fakhri twierdzi, że nawet ONZ ponosi ludzkie ofiary w wyniku nieustannych, masowych bombardowań Strefy Gazy przez Izrael
„Sama ONZ nie jest bezpieczna w tej wojnie, co mówi wiele” — zaznacza, odnosząc się do ponad 80 pracowników ONZ zabitych w wyniku izraelskich bombardowań w Gazie.
Louis Charbonneau, dyrektor Human Rights Watch przy ONZ, komentując okrucieństwa, stwierdził: „Fakt, że najpierw zostałeś zaatakowany, nie daje prawa do popełnienia przestępstwa w odwecie.”
Rada Bezpieczeństwa ONZ „utknęła” i „straciła skuteczność”
Struktura Rady Bezpieczeństwa, a w szczególności prawo weta pięciu stałych członków, wzbudza dyskusje. Krytycy twierdzą, że prawo weta może utrudniać działania pokojowe, pozwalając państwom blokować rezolucje zgodne z ich interesami.
„Impas w Radzie Bezpieczeństwa jest zawsze do przewidzenia” – powiedział Fakhri.
„Od lat obserwujemy stopniową utratę skuteczności Rady Bezpieczeństwa. Ze względu na prawo weta niewiele decyzji ma szansę zostać przyjętych przez Radę Bezpieczeństwa”.
Odnosząc się do historycznego impasu w Radzie, Fakhri dodał: „Te instytucje nie wykonywały swojej pracy, a teraz widzimy to w jednej z najpoważniejszych sytuacji, jakich doświadczyliśmy od dawna, a mimo to nadal stoimy w miejscu.”
Fakhri podkreślił, że pięć państw posiadających prawo weta w Radzie Bezpieczeństwa „straciło swoją skuteczność”.
Według Charbonneau, Stany Zjednoczone wykorzystały swoje weto, by „chronić Izrael i osłaniać go przed krytyką” po tym, jak 26 października USA zawetowały rezolucję wzywającą do zawieszenia broni.
Od 7 października cztery rezolucje „nie powiodły się” — powiedział Charbonneau. USA zawetowały rezolucję Brazylii wzywającą do zawieszenia broni, zgodną z prawem humanitarnym międzynarodowym, oraz do natychmiastowego uwolnienia wszystkich Izraelczyków przetrzymywanych przez Hamas.
Zgromadzenie Ogólne odzwierciedla „globalną opinię”, ale nie ma charakteru „wiążącego”
Wobec braku rozwiązania ze strony Rady Bezpieczeństwa Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych podjęło działania i podczas nadzwyczajnej sesji specjalnej przyjęło niewiążącą rezolucję wzywającą do „humanitarnego rozejmu” w oblężonej Gazie. Za rezolucją zagłosowało 121 państw, a 14 było przeciw.
Fakhri uznał apel Zgromadzenia Ogólnego za wskazówkę co do „kierunku, w jakim zmierza światowa opinia polityczna”.
„Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego nie są koniecznie wiążące, ale mówią wiele. Większość rządów zajmuje określone stanowisko, co przesuwa polityczne i publiczne rozumienie drogi ku pokojowi” — powiedział.
Charbonneau podziela podobny pogląd, stwierdzając: „To wysłało światu ważny sygnał, ile państw, głównie członków ONZ, chce zobaczyć przestrzeganie prawa humanitarnego międzynarodowego”.
Dodał, że zamiast Rady Bezpieczeństwa wypełniającej swoją rolę, podważaną przez prawo weta Stanów Zjednoczonych, Zgromadzenie Ogólne przekazało światu „silny sygnał polityczny”.
„Izrael musi poddać się jurysdykcji” Międzynarodowego Trybunału Karnego
Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK), jako istotna część systemu ONZ, pełni kluczową rolę w przeciwdziałaniu ludobójstwu, kierując się artykułem 6 Statutu Rzymskiego.
MTK interweniuje, gdy krajowe systemy prawne okazują się niezdolne lub niechętne do rozpatrzenia zarzutów ludobójstwa; jego jurysdykcja obejmuje sytuacje dotyczące państw-stron, ich obywateli lub spraw przekazanych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.
Przystąpienie Palestyny do Statutu Rzymskiego w 2015 roku daje MTK władzę nad przestępstwami popełnionymi na jej terytorium w związku z konfliktem izraelsko-palestyńskim.
W przypadkach ludobójstwa MTK zapewnia rozliczalność na arenie międzynarodowej, gdy mechanizmy krajowe zawiodą, podkreślając swoją rolę jako ostatecznego narzędzia sprawiedliwości.
Muhammed Demirel, prawnik i profesor nadzwyczajny prawa karnego na Uniwersytecie Stambulskim, podzielił się z TRT World swoimi spostrzeżeniami na temat obowiązków i oczekiwań wobec MTK w związku z ostatnimi zbrodniami wojennymi i naruszeniami prawa międzynarodowego.
Demirel stwierdził, że podobnie jak istnieje nakaz aresztowania rosyjskiego prezydenta Władimira Putina w MTK, podobny nakaz mógłby zostać wydany wobec premiera Izraela Benjamina Netanjahu.
„To naprawdę ważne. Jeśli MTK chce pokazać światu, że jest obiektywny, powinien zastosować takie samo podejście wobec Netanjahu, jak wobec Putina. Putin nie mógł pojechać do RPA z powodu nakazu aresztowania” — powiedział.
Dodał też: „Innymi słowy, decyzje MTK są skuteczne. To, co do tej pory zrobił Izrael — ofiary cywilne — jest wielokrotnie większe niż to, co zrobiła Rosja na Ukrainie.”
W ciągu ostatnich dwóch tygodni, mówił Demirel, miało miejsce „siedem naruszeń prawa międzynarodowego”, obejmujących takie czyny jak „przesiedlenie ludności, wystawienie grupy na trudne warunki życia, bombardowanie świątyń i szpitali, celowe zabijanie personelu pokojowego, użycie fosforu białego, ataki na jednostki zdrowia i transportu oraz atakowanie międzynarodowo chronionego obozu dla uchodźców.”
Według Demirela ONZ stała się „narzędziem” używanym przez państwa zachodnie do nakładania sankcji na słabsze kraje.
„Jeśli ich zaangażowanie w prawo międzynarodowe jest szczere, powinni postąpić zgodnie z nim i dążyć do procesu” — stwierdził.
13 października organizacja Human Rights Watch skierowała pismo do prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego, w którym pilnie zwróciła się o wydanie publicznego oświadczenia w sprawie kompetencji MTK w odniesieniu do wojny Izraela przeciwko Gazie.
Charbonneau, dyrektor HRW ds. ONZ, twierdzi, że po stronie izraelskiej panuje „wzmożone poczucie bezkarności oraz przekonanie, że mogą działać bez ponoszenia konsekwencji”.
30 października prokurator MTK Karim A.A. Khan ogłosił, że prowadzone jest śledztwo dotyczące wcześniejszych nalotów dywanowych przeprowadzonych przez Izrael w Gazie w 2014 roku oraz innych aktów przemocy, w tym działań ze strony grup palestyńskich.
Charbonneau, powołując się na oświadczenie MTK, wyraził optymizm, że trwające śledztwa wywrą presję na strony konfliktu, by przestrzegały prawa międzynarodowego.
Demirel jednak pozostaje sceptyczny wobec stanowiska MTK, stwierdzając: „Pokazał on tak wiele razy podwójne standardy.”
„W swojej historii MTK nigdy nie skazał kraju zachodniego ani kraju posiadającego »władzę«” — powiedział Demirel.
„Właśnie dlatego Unia Afrykańska wycofała się ze Statutu Rzymskiego – ponieważ nie zapewniał on jej możliwości kierowania do sądu spraw dotyczących naruszeń prawa międzynarodowego. Liczba skazań obejmowała co najmniej dwóch na trzech przywódców afrykańskich po ich przystąpieniu do Statutu Rzymskiego.”
