Polscy śledczy i archeolodzy rozpoczęli we wtorek nową fazę prac wykopaliskowych w zachodniej Ukrainie. Celem działań jest odnalezienie oraz identyfikacja masowych grobów Polaków, którzy zginęli podczas II wojny światowej.
Prace prowadzone są przez polski Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskimi partnerami. Działania rozpoczęto w Hucie Pieniackiej, dawnej polskiej wsi znajdującej się obecnie w obwodzie lwowskim. W lutym 1944 roku zginęły tam setki Polaków.
Według polskich władz działania te są częścią szerszych poszukiwań ofiar zbrodni popełnionych w latach 1943–1945 przez ukraińskie formacje nacjonalistyczne, w tym Ukraińską Powstańczą Armię (UPA).
Sprawa UPA ponownie wywołała dyskusję w ubiegłym miesiącu, po tym jak prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadał jednej z jednostek sił specjalnych honorową nazwę „Bohaterów UPA”. Decyzja ta spotkała się z ostrą reakcją strony polskiej.
Oba państwa liczą, że odnalezienie i identyfikacja ofiar pomoże złagodzić jedno z najbardziej wrażliwych zagadnień w relacjach polsko-ukraińskich, mimo że dziś są one bliskimi partnerami w obszarze bezpieczeństwa.
Obecne prace są możliwe dzięki przełamaniu wcześniejszych ograniczeń. Kijów zgodził się na zniesienie wieloletnich restrykcji dotyczących poszukiwań i ekshumacji polskich ofiar na swoim terytorium.
Wcześniejsze badania w miejscowościach takich jak Puzniki czy Uhły doprowadziły do odkrycia szczątków ludzkich. W marcu prowadzono tam kolejne poszukiwania, a następne miejsca pochówków zidentyfikowano w zachodniej Ukrainie.
Kwestia ta pozostaje jednym z najbardziej delikatnych elementów relacji między państwami. Polska uznaje zbrodnie na Wołyniu i w Galicji Wschodniej za ludobójstwo, podczas gdy Ukraina nie akceptuje tej definicji, podkreślając, że ofiarami działań zbrojnych byli zarówno Polacy, jak i Ukraińcy.
Mimo tych rozbieżności oba rządy starają się oddzielać spory historyczne od współpracy strategicznej, rozwijanej w odpowiedzi na wojnę Rosji przeciwko Ukrainie.
Rząd premiera Donalda Tuska traktuje kwestie ekshumacji jako jeden z priorytetów, natomiast strona ukraińska coraz częściej sygnalizuje gotowość do współpracy przy poszukiwaniach, identyfikacji oraz pochówkach.
Polskie władze podkreślają, że odnajdywanie ofiar i zapewnienie im godnego pochówku ma charakter humanitarny, a nie polityczny. Rodziny ofiar od wielu lat poszukują informacji o bliskich pochowanych w bezimiennych grobach na terenie zachodniej Ukrainy.
Obecna faza prac ma potrwać przez całe lato. W dalszej kolejności przewidziano kolejne poszukiwania w dawnych polskich miejscowościach.
